SAVAŞÇIN, Hasan Hüsnü (Sapancalı)

[1310 (1894)-1958]

Karaman’ın sosyal hayatı, tarihî ve coğrafyasını kaleme alan eğitimci-yazar.

Sakarya İli’ne bağlı Sapanca İlçesi’nde 1310’da (1894) dünyaya geldi.

Babasının adı Mehmed, annesinin adı Gülperi’dir. Cenkcioğulları ailesine mensuptur. Âilesi 93 harbini müteakip Kafkasya’dan göç etmiştir. Soyadı Kanunu’ndan sonra “Savaşçın” soyadını almıştır. Lazca ve Gürcüce bilmektedir.

Mercan İ’dâdîsi ve Mâliye Mektebi’nden 1329’da (1913) mezun oldu ve akabinde memuriyete başladı. Millî Mücadele yıllarında Adana Cephesi’nde Sinan Paşa’nın hizmetinde bulundu. Ayrıca Adana Adana Lisesi, Karaisalı Merkez Mektebi muallimlikleri ile Belemedik Hastanesi’nde çalıştı. Adana’dan sonra Karaman’a atandı.

1336-1337 (1920-1921) Sene-i Dersiyesi Sicil-i Ta’lim Varakası’nda Karaman İ’dâdî Mektebi’nde ulûm-ı riyâziye (matematik) dersi muallimi olarak geçmektedir.

Aynı zamanda hastanede memur olarak çalıştı. Hastanedeki vazifesini bıraktıktan sonra, bir müddet Karaman İ’dâdîsi’nde müdür muâvinliği yaptı.

Hüsnü Bey, daha sonra Konya [14 Teşrînisânî (Kasım) 1338 (1922)-20 Teşrînievvel (Ekim) 1339 (1923)] ve Niğde’de [1340-1342 (1924-1926)] görev yaptı. Ancak, Millî Mücadele Dönemi Konya öğretmenlerini araştıran ve bunu kitabında yayınlayan Caner ARABACI, Hüsnü Bey’in 1337-1341 (1921-1925) tarihleri arasında Konya Sultanisi riyaziye muallimi olduğunu ifade etmektedir. Buradan Aksaray orta mektep müdürlüğüne atandığını belirtmektedir.

Aksaray Vilâyet Gazetesi’nde Hüsnü Bey’in Aksaray Orta Mektep Müdürlüğü görevine başladığına dair 19 Ekim 1926 tarihli bir haber yer almaktadır. Bu haberde Hüsnü Bey’in Niğde’den gelerek göreve başladığı ifade edilmektedir. Ayrıca Hüsnü Bey, Aksaray Kılıç Arslan Türbesi’ni anlatırken “Türbenin şekli umumisi Konya, Karaman, Niğde havalisinde gördüğüm Selçuk türbelerinin aynıdır.” şeklinde bilgi vermektedir.

1926-1929 tarihleri arasında Aksaray Orta Mektep Müdürü olarak görev yapan Hüsnü Bey, 7-16 Haziran 1928 tarihleri arasında Hasan Dağı’na muallimler, öğrenciler ve diğer katılımcıların da bulunduğu ilmî bir seyahat gerçekleştirmiştir. Bu seyahate ait teferruat, Aksaray ve çevresine ait tarihî, coğrafî bilgilerin de eklenmesiyle “Hasan Dağı’nda İlmî Cevelan” adıyla Ağustos 1928 tarihinde kitap haline dönüştürülerek matbu Osmanlıca olarak bastırılmıştır.

Aksaray’da bulunduğu süre zarfında düzenli olarak yapılan konferanslara da konuşmacı olarak katıldı. Konferanslarından “Meslek” ve “Ulu Camindeki Kaçakçılık Hakkında” başlıklı olanları Aksaray Vilâyet Gazetesi’nde yayımlandı.

Afyon Orta Mektep riyaziye muallimliğinden (1929) sonra öğretmenliğe ara verdi, Ziraat Bankası İhtiyat Müdürlüğünde yevmiyeli memur olarak çalıştı.

1932 yılında tekrar öğretmenlik mesleğine döndü. 1937 yılında Kayseri Kültür Direktörü (Millî Eğitim Müdürü) olarak görev yaptı ve bu görevi sırasında Pazarören Köy Enstitüsü’nün kuruluş aşamasında İsmail Hakkı TONGUÇ ile birlikte çalışmalara katıldı. Daha sonra Ankara’nın değişik okullarında öğretmenlik yaptı. Burada aynı zamanda avukatlık mesleğini de icrâ etti.

4 Nisan 1955 tarihinde emekliye sevk edildi.

Sağlık sorunlarından dolayı doktorların tavsiyesi üzerine İstanbul’a taşındı. Küçükyalı’da ikâmet etmeye başladı. 5 Nisan 1958 Cumartesi günü geçirdiği kalp krizi neticesi vefat etti.

Âlim, çalışkan, zeki ve iyi ahlâklı bir zât olduğu belirtilmektedir.

İkisi Karaman ve biri Aksaray’a ait olmak üzere üç çalışması tespit edilmiştir. Hüsnü Bey’in görev yaptığı yerlerin sosyal hayatı, tarihî ve coğrafî konularına olan ilgisi Millî Mücadele Dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında bu iki şehrin karanlıkta kalan pek çok hususunu aydınlatmaktadır.

Eserleri: Karaman Ahval-i İçtimâiyye Coğrafiyye ve Tarihiyyesi Birinci Kitap, M., Süleymaniye Kütüphanesi, (1922 M./ 1338 R.), Kısmı: İhsan Mahvi, Eski Kayıt No: 77; Karaman Ahval-i İçtimâiyye Coğrafiyye ve Tarihiyyesi, Birinci Kitap, 1338 R./ 1922 M., (hzl: Dr. İbrahim Güler), TTK, Ankara 1993; Karaman Oğulları Hayat ve Vekâyi’-i Târihiyyeleri, Süleymaniye Kütüphanesi, Kısmı: İhsan Mahvi, Eski Kayıt No: 76. 1922; Hasan Dağı’nda İlmî Cevelan, Aksaray Vilayet Matbaası, Aksaray 1928. (hzl: Dr. Nevzat Topal), Kömen Yayınları, Konya-2009.

BİBLİYOGRAFYA:

Aksaray Vilâyet Gazetesi: 4 K. Sani 1928, sy. 65, s. 2.; 17 K. Sani 1928, sy. 67, s. 3.; 12 Eylül 1928, sy. 101, s. 3.; 26 Eylül 1928, sy. 103, s. 3.; 20 İkinci Teşrin 1929, sy.(?)153, s. 2.; Aksaray İl Millî Eğitim Müdürlüğü: Aksaray Lisesi Arşivi; Kılıçaslan İlköğretim Okulu Arşivi; ARABACI Caner, Milli Mücadele Dönemi Konya Öğretmenleri, Konya 1991, s. 35; KOÇER Doğan, “Sapancalı Cenkçioğlu”, İmaret Dergisi, Bahar 2011, Sayı 5, s. 97-105; TOPAL Nevzat, Bir Cumhuriyet Adını Muallim Sapancalı Hasan Hüsnü (Savaşçın), İstanbul 2021.

Uğur ERKAN.