XVI. Asırda Zengân’ın Nikâh Kayıtları

H. Şevvâl 939/ M. 26 Nisan 1533 ile H. Cemaziyü’l-evvel 941/ M. 7 Aralık 1534 tarihleri arasında Zengân köyünden 17 adet nikâh akdine rastlanmaktadır.

Bu nikâh kayıtları 324 numaralı Karaman Şer’iyye Sicili’nin (KŞS) içerisinde “Bâbü’l-Es’ar”dan (s. 269-273) hemen sonra yer almaktadır (s. 274-291).

Bu kayıtlar; kadı huzurunda gerçekleşme ihtimâliyle birlikte, nikâh akdinin gerçekleştirilebilmesi için kadı veya bazen kadı nâibi tarafından verilen izinnâmelerin toplu olarak kayda geçirilmiş şekli olabilmektedir.

Narh kayıtlarının peşi sıra, 274. sayfadan itibaren herhangi bir açıklama olmaksızın nikâh kayıtları başlamakta ve H. 940 yılı Şa’ban/ M. 15 Şubat-15 Mart 1534 tarihinden H. 941 Cemaziye’l-Evvel/ M. 8 Kasım-7 Aralık 1534 tarihine kadar düzenli olarak, aylık kayıtlar şeklinde yazılmıştır. Fakat 290. sayfada kronoloji olarak tekrar geriye giderek H. 939 yılı Zilka’de/ M. 25 Mayıs-23 Haziran 1533 ve H. Şevvâl/ M. 26 Nisan-24 Mayıs 1533 tarihlerine ait nikâh kayıtları yazılmıştır. Bu kayıtlar 291. sayfanın sonuna kadar devam etmiş, 292. sayfada yine kefaletle ilgili kayıtlar başlamıştır. Bu durum nikâhla ilgili kayıtların, meydana geldikçe muhtelif zamanlarda değil, bir defada başka parçalardan sicilin bu bölümüne toplu olarak yazıldıklarını düşündürmektedir. Bu fikri destekleyen bir başka husus da H. 939-941 yılları arasında üç yıllık döneme ait nikâh kayıtlarının tamamının tek bir kâtibin elinden çıkmış olmasıdır.

Cilt içerisinde kalan ve okunamayan yerler için “…” şeklinde gösterilmiştir.

Şehr-i Şevvâl 939/ M. 26 Nisan-24 Mayıs 1533 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı Mehmed bin Hâcı Halîl min Zengân bikren med’ûvven Şâhböle bint-i  …”  (KŞS., nr. 324, s. 291/2).

“Nikâh-ı Hasan bin Yunus min Zengân bikren med’ûvven Âyşe bint-i Hâcı Mehmed …” (KŞS., nr. 324, s. 291/22).

Zengân köyünde 2 nikâh akdi gerçekleşmiştir. Bunlardan ilki Hâcı Halîl oğlu Mehmed ile … kızı Şâhböle, ikincisi; Yunus oğlu Hasan ile Hâcı Mehmed kızı Âyşe arasındadır. Gelinlerin ilk evlilikleri olduğu bikren (bakire) ifâdesinden anlaşılmaktadır.

Şehr-i Zilka’de 939/ M. 25 Mayıs- 23 Haziran 1533 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı Bayram Hâcı bin Hâcı Bedel min Zengân şeyben med’ûvven Fâtıma bint-i Hâcı Emre min karye-i mezkure.” (KŞS., nr. 324, s. 291/4)

“… bin Mehmed min Zengân bikren med’ûvven Haskadın bint-i Bektaş minha.” (KŞS., nr. 324, s. 290/24).

 “… min karye-i Zengân şeyben med’ûvven Ulukadın bint-i İbrâhim minha.” (KŞS., nr. 324, s. 290/34).

3 evlilik gerçekleştirilmiştir. Bunlardan ilki Hâcı Bedel oğlu Bayram ile Hâcı Emre kızı Fâtıma arasında, ikincisi; Mehmed oğlu …  ile Bektaş kızı Haskadın, üçüncüsü;  … ile İbrâhim kızı Ulukadın arasında gerçekleşmiştir. Birinci ve üçüncü nikâh akdinde gelinlerin ikinci evlilikleri olduğu “şeyben” ifâdesinden anlaşılmaktadır. İkinci nikâh akdinde “bikren” ifâdesi kullanılmıştır.

Şa’bân-ı muazzam 940/ M. 15 Şubat-15 Mart 1534 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı İshâk bin Ahmed min Zengân bikren med’ûvven Kadınbaşa bint-i Hüseyin minha.” (KŞS., nr. 324, s. 274/6).

“Nikâh-ı Mustafâ bin Hâcı Mehmed min Zengân şeyben med’ûvven Arzu bint-i Îsâ minha.” (KŞS., nr. 324, s. 274/29).

“Nikâh-ı Alî  bin Mehmed min karye-i Zengân bikren med’ûvven Hâtûn bint-i Halîl minha askeridir.” (KŞS., nr. 324, s. 276/14).

Zengân köyünden 3 evlilik gerçekleştirilmiştir. Bunlardan ilki Ahmed oğlu İshâk ile Hüseyin kızı Kadınbaşa arasında, ikincisi; Hâcı Mehmed oğlu Mustafâ ile Îsâ kızı Arzu , üçüncüsü; Mehmed oğlu Alî  ile Halîl  kızı Hâtûn arasında gerçekleşmiştir. Birinci ve üçüncü nikâh akdinde gelinlerin ilk kez evlendikleri “bikren” ifâdesinden, ikincisinde ise  “şeyben” ifâdesinden ikinci evliliğini yaptığı anlaşılmaktadır.

Şehr-i Şevval 940/ M. 15 Nisan-13 Mayıs 1534 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı Timurtaş bin Orhan min Zengân şeyben med’ûvven Muhtare bint-i Alî minha.” (KŞS., nr. 324, s. 279/4).

Zengân’dan Orhan oğlu Timurtaş ile Alî kızı Muhtare arasında nikâh akdi gerçekleştirilmiştir. Gelinin ikinci evliliği olduğu “şeyben” ifâdesinden anlaşılmaktadır.

Şehr-i Muharremü’l-haram 941/ M. 13 Temmuz-11 Ağustos 1534 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı Mehmed bin Îsâ min Zengân bikren med’ûvven Ümmi bint-i Hocabeği minha.” (KŞS., nr. 324, s. 283/7).

Zengân’dan Îsâ oğlu Mehmed ile Hocabeği kızı Ümmi evlenmişlerdir. Zengânlı olan gelinin “bikren” ifâdesinden ilk evliliğini gerçekleştirdiği anlaşılmaktadır.

Şehr-i Safer 941/ M. 12 Ağustos-9 Eylül 1534 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı Hamza bin Mehmed min Zengân bikren med’ûvven Mahi bint-i Mahmûd minha.” (KŞS., nr. 324, s. 284/15).

Zengân’dan Mehmed oğlu Hamza ile Mahmûd kızı Mahi’nin nikâhı kıyılmıştır. “Bikren” ifâdesi ile gelinin ilk evliliği olduğu anlaşılmaktadır.

Şehr-i Rebi’ü’l-evvel 941/ M.10 Eylül-9 Ekim 1534 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı Îsâ bin Yusuf an karye-i Oyuklu bikren med’ûvven Mâhbaşa bt. Ömer an karye-i Zengan.” (KŞS., nr. 324, s. 285/1).

Zengân köyünden Ömer kızı Mâhbaşa, Yusuf oğlu Îsâ ile evlenerek Oyuklu köyüne gelin gitmiştir. Zengânlı gelinin “bikren” ifâdesinden anlaşıldığı gibi ilk evliliğidir.

Şehr-i Rebi’ü’l-ahir 941/ M. 10 Ekim-7 Kasım 1534 arasında:

“Nikâh-ı Mustafâ bin İshâk min Zengân bikren med’ûvven Fâtıma bint-i  Yahya min mahalle-i Köçekdede.” (KŞS., nr. 324, s. 286/17).

Akdedilen nikâhla Zengânlı İshâk oğlu Mustafâ,  Karaman’ın Köçekdede (Koçakdede) mahallesinden Yahya kızı Fâtıma’yı köyüne gelin getirmiştir.

Şehr-i Cemaziyü’l-evvel 941/ M. 8 Kasım-7 Aralık 1534 tarihleri arasında:

“Nikâh-ı Osmân b. Ömer min Zengân bikren med’ûvven Fâtıma bint-i Şeyh Ahmed minha.” (KŞS., nr. 324, s. 290/1).

“… bin Hâcı Ahmed min Zengân bikren med’ûvven Bozkadın bint-i Mehmed minha.” (KŞS., nr. 324, s. 290/13).

“…. bin Îsâ min Zengân bikren med’ûvven Zeyneb bint-i İshâk minha.” (KŞS., nr. 324, s. 290/14).

“… Alî bin Yusuf an Zengân bikren med’ûvven Âyşe bint-i Hızır minha.” (KŞS., nr. 324, s. 290/17).

4 nikâh akdi gerçekleştirilmiştir. Bunlardan ilki Ömer oğlu Osmân ile Şeyh Ahmed kızı Fâtıma, ikincisi; Hâcı Ahmed oğlu … ile Mehmed kızı Bozkadın, üçüncüsü; Îsâ oğlu … ile İshâk kızı Zeynep, dördüncüsü; Yusuf oğlu Alî ile Hızır kızı Âyşe arasında gerçekleşmiştir. Zengânlı olan gelinlerin “bikren” ifâdesinden ilk evliliklerini gerçekleştirdikleri anlaşılmaktadır.

BİBLİYOGRAFYA:

Alaaddin Aköz, XVI. Yüzyıla Ait Bir Nikâh Defteri ve Bazı Değerlendirmeler, İstem, Yıl: 2, Sayı: 3, 2004, s. 100-116.